कमी इस्ट्रोजेन पातळी: लक्षणे, निदान आणि उपचार

Dr. Vandana Parekh

यांनी वैद्यकीयदृष्ट्या पुनरावलोकन केले

Dr. Vandana Parekh

Gynaecologist and Obstetrician

7 किमान वाचले

सारांश

कमी झाल्यामुळे सर्व वयोगटातील महिलांना अनेक लक्षणे दिसू शकतातइस्ट्रोजेनपातळी उपचार aलक्षणे दूर करण्यात मदत करण्यासाठी आणि जीवनाची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी पुन्हा उपलब्ध आहे. ओळखणेकमीइस्ट्रोजेनलक्षणेया स्थितीच्या उपचारांसाठी आवश्यक आहे. तुम्हाला यापैकी कोणतीही लक्षणे जाणवत असल्यास, शक्य तितक्या लवकर तुमच्या डॉक्टरांना भेटणे उत्तम.Â

महत्वाचे मुद्दे

  • सर्वात सामान्य कमी इस्ट्रोजेन लक्षणांमध्ये गरम चमक, नैराश्य, वजन वाढणे इ.
  • इस्ट्रोजेन कमी होण्याच्या काही कारणांमध्ये गर्भाशयाचा कर्करोग, स्तनाचा कर्करोग उपचार इ.
  • कमी इस्ट्रोजेन पातळी शोधण्यासाठी रक्त, लाळ किंवा मूत्र चाचणी केली जाते

कमी इस्ट्रोजेन लक्षणांचा अर्थ काय असू शकतो? प्रथम, कमी इस्ट्रोजेन पातळी काय होऊ शकते हे जाणून घेणे महत्वाचे आहे. स्त्रियांमध्ये कमी इस्ट्रोजेनची लक्षणे येथे आहेत:

स्त्रियांमध्ये कमी इस्ट्रोजेनची लक्षणे:

गरम वाफा

उष्णतेची ही अचानक भावना सामान्यत: जेव्हा आपण थंड तापमानाच्या संपर्कात असता तेव्हा उद्भवते. घाम येणे, थरथर कापणे आणि इतर लक्षणे जसे की चिंता, छातीत दुखणे आणि श्वास लागणे यासह असू शकते.

रात्री घाम येणे

कमी इस्ट्रोजेन लक्षणांमुळे रात्री घाम येऊ शकतो. हे असे एपिसोड आहेत ज्या दरम्यान तुम्ही रात्री जागता कारण तुमचे शरीर तुमच्या त्वचेतून किंवा तुमच्या शरीराच्या आसपासच्या ऊतींमधून जास्त प्रमाणात घाम निर्माण करते.

अधिक कमी इस्ट्रोजेन लक्षणे:

जर तुम्हाला कमी इस्ट्रोजेनची लक्षणे जाणवत असतील, तर त्याचे मूळ कारण जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे. याव्यतिरिक्त, दीर्घकाळापर्यंत कमी इस्ट्रोजेन लक्षणे योग्यरित्या उपचार न केल्यास इतर गुंतागुंत होऊ शकतात. यापैकी काही गुंतागुंतांमध्ये हे समाविष्ट आहे:

  • स्वभावाच्या लहरीइस्ट्रोजेनच्या कमी पातळीमुळे काही स्त्रियांना मूड बदलण्याचा अनुभव येतो
  • गरम वाफाâ कमी इस्ट्रोजेन पातळीमुळे गरम चमकणे उद्भवते आणि घाम येणे किंवा चिंता यांसोबत असू शकते
  • नैराश्यâ अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की ज्या महिलांमध्ये इस्ट्रोजेनचे प्रमाण कमी असते त्यांना नैराश्याचा त्रास जास्त प्रमाणात होतो.
  • वजन वाढणेâ अभ्यास दर्शविते की पुरुष हार्मोन्सची उच्च पातळी असलेल्या महिलांचे वजन सहजपणे वाढू शकते कारण त्यांच्या शरीराला सामान्य व्यक्तींपेक्षा जास्त कॅलरीजची आवश्यकता असते [1]Â
  • ठिसूळ हाडेâ हाडे मजबूत ठेवण्यासाठी इस्ट्रोजेन कॅल्शियम आणि व्हिटॅमिन डी सह कार्य करते. कमी इस्ट्रोजेन पातळी या प्रक्रियेत अडथळा आणते.
अतिरिक्त वाचा:निरोगी कॅल्शियम-समृद्ध अन्नLow Estrogen Symptoms

कमी इस्ट्रोजेन पातळी कारणे:

रजोनिवृत्ती

रजोनिवृत्ती म्हणजे मासिक पाळी बंद होणे. हे सहसा 45 ते 55 वयोगटातील महिलांमध्ये होते, जरी ते कोणत्याही वयात होऊ शकते. वृद्ध महिलांमध्ये उच्च पातळीपेक्षा कमी इस्ट्रोजेन पातळी अधिक सामान्य आहे. खरं तर, रजोनिवृत्तीनंतरच्या सर्व स्त्रियांपैकी निम्म्यापर्यंत त्यांच्या आयुष्यात कधीतरी कमी पातळी असेल! [२] असे घडते कारण जसजसे आपण वयोमानात होतो तसतसे आपले शरीर आपल्या आत होत असलेल्या नैसर्गिक बदलांमुळे यापैकी कमी महत्वाचे संप्रेरक तयार करू लागते, ज्यामुळे कमी इस्ट्रोजेनची लक्षणे दिसू शकतात - म्हणजे, आपल्या स्तन आणि नितंबांमध्ये चरबीयुक्त ऊती वाढतात (जे अवरोधित करतात. संप्रेरक उत्पादनासाठी आवश्यक असलेल्या विशिष्ट प्रथिनांचे उत्पादन) तसेच आपल्या अंडाशयातील क्रियाकलाप कमी होते ज्यामुळे ते पूर्णपणे निष्क्रिय होण्याच्या जवळ जातात.

रजोनिवृत्तीशी संबंधित शारीरिक कमी इस्ट्रोजेन लक्षणांव्यतिरिक्त, जसे की गरम चमक, रात्री घाम येणे, योनिमार्गात कोरडेपणा आणि निद्रानाश, अनेक स्त्रियांना या काळात भावनिक बदल देखील होतात.

बर्‍याच स्त्रिया कमी इस्ट्रोजेन पातळीमुळे चिडचिड आणि मूड वाटत असल्याची तक्रार करतात, ज्यामुळे त्यांना दैनंदिन कामे चांगल्या प्रकारे करणे कठीण होते. काही प्रकरणांमध्ये, या कमी इस्ट्रोजेन लक्षणांमुळे नैराश्याची भावना विकसित होऊ शकते, ज्यामुळे आत्महत्येचा प्रयत्न होऊ शकतो किंवा अल्कोहोल किंवा ड्रग्सचा गैरवापर होऊ शकतो, या स्थितीचा अनुभव घेत असलेल्या काही स्त्रियांनी देखील नोंदवले आहे. [३]

स्तनाचा कर्करोग उपचार

स्त्रियांमध्ये कमी इस्ट्रोजेन पातळीची लक्षणे ज्यांना त्रास देतात त्यांच्यासाठी एक सामान्य समस्या आहेस्तनाचा कर्करोगउपचार उपचारामुळे तुमच्या शरीरातील इस्ट्रोजेनचे प्रमाण वाढेल, परंतु काहीवेळा यामुळे इस्ट्रोजेनची पातळी कमी होऊ शकते.

कमी इस्ट्रोजेनचे प्रमुख कारण म्हणजे अंडाशयाद्वारे हार्मोन तयार होण्यापासून अवरोधित केले जाते. याचे कारण असे की रेडिएशन थेरपी आणि स्तनाच्या कर्करोगावर उपचार करण्यासाठी वापरल्या जाणार्‍या इतर उपचारांमुळे अंडाशय इस्ट्रोजेन कसे बनवतात यात हस्तक्षेप करतात. परिणामी, अंडाशय त्याचे उत्पादन थांबवतात, त्यामुळे रक्तप्रवाहात प्रवेश करण्याची शक्यता कमी असते.

गर्भाशयाचा कर्करोग

गर्भाशयाचा कर्करोगजेव्हा अंडाशयात घातक पेशी विकसित होतात. या पेशी जळजळ होऊ शकतात आणि तुमच्या अंडाशयात रक्त प्रवाह रोखू शकतात, ज्यामुळे इस्ट्रोजेनची पातळी कमी होते. यामुळे कमी इस्ट्रोजेन लक्षणे जसे की गरम चमकणे, रात्रीचा घाम येणे (याला रात्रीचा हायपोमेनोरिया देखील म्हणतात), योनीमार्गात कोरडेपणा किंवा संभोग करताना वेदना, वंध्यत्व आणि लैंगिक इच्छा नसणे.

डिम्बग्रंथि कर्करोग सामान्यतः जनुक उत्परिवर्तनामुळे होतात जे पेशींची वाढ आणि भिन्नता नियंत्रित करतात. हे उत्परिवर्तन पेशी विभाजन आणि वाढीदरम्यान घडतात, त्यामुळे केमोथेरपी औषधे किंवा रेडिओथेरपी यांसारख्या मानक उपचारांचा वापर करून ते टाळता किंवा बरे केले जाऊ शकत नाहीत.

foods that contains phytoestrogens

थायरॉईड रोग

थायरॉईड हार्मोन्स इस्ट्रोजेन नियंत्रित करतात. एखाद्याला थायरॉईड रोग असल्यास, शरीर पुरेसे इस्ट्रोजेन तयार करू शकत नाही, ज्यामुळे कमी इस्ट्रोजेन लक्षणे दिसू शकतात, जसे आधी नमूद केले आहे. याचा अर्थ असा की त्या व्यक्तीला नियमित पण हलकी किंवा क्वचित पाळी येऊ शकते. तिला अनियमित मासिक पाळी देखील असू शकते किंवा असामान्य रक्तस्त्राव नमुन्यांची पाळी असू शकते.Â

डिम्बग्रंथि अपयश

जेव्हा तुमची अंडाशय तुम्हाला मासिक पाळी येण्यासाठी आणि मासिक पाळी येण्यासाठी पुरेसे इस्ट्रोजेन तयार करणे थांबवते तेव्हा असे होते (जर रजोनिवृत्तीनंतर असे घडले तर त्याला प्राथमिक अमेनोरिया म्हणतात). हे स्तनाच्या कर्करोगासाठी शस्त्रक्रिया किंवा रेडिएशन थेरपीमुळे होऊ शकते, परंतु गर्भधारणेसारख्या इतर परिस्थितींमध्ये देखील हे घडते.

तसेच, हे वृद्ध स्त्रियांच्या बाबतीत होऊ शकते ज्यांच्या वैद्यकीय कारणांमुळे त्यांचे अंडाशय काढले गेले होते. या प्रकरणांमध्ये, शरीर वेळोवेळी नैसर्गिकरित्या त्याचे स्तर परत येईपर्यंत प्रतीक्षा करण्याशिवाय काहीही करू शकत नाही.

अतिरिक्त वाचा:Âमुत्राशयाचा कर्करोग

एल चे निदानइस्ट्रोजेन

कमी इस्ट्रोजेनचे निदान कमी इस्ट्रोजेन लक्षणांद्वारे आणि खालील चाचण्यांद्वारे केले जाऊ शकते:

  • रक्त तपासणी:Âहे तुमच्या रक्तातील एस्ट्रॅडिओल आणि इस्ट्रोजेनची पातळी मोजते. इस्ट्रोजेन हार्मोन्सची पातळी पुरुषांपेक्षा स्त्रियांमध्ये जास्त असते, परंतु रजोनिवृत्तीनंतरच्या स्त्रियांमध्ये ते सामान्यतः सामान्य असतात ज्यांनी त्यांच्या अंडाशय काढून टाकण्यासाठी हिस्टरेक्टॉमी किंवा इतर शस्त्रक्रिया केल्या आहेत.
  • मूत्र चाचणी: हे डिहायड्रोएपियान्ड्रोस्टेरॉन (DHEA) आणि त्याचे सल्फेट (DHEAS) पातळी पाहते. तुम्हाला पॉलीसिस्टिक ओव्हरी सिंड्रोम (PCOS) आहे की नाही हे निर्धारित करण्यात मदत होऊ शकते, एक हार्मोनल स्थिती ज्यामुळे वंध्यत्व आणि मुरुमांसारख्या त्वचेच्या समस्या तसेच उच्च रक्तदाब आणि लठ्ठपणा होतो—पण याचा अर्थ असा नाही की तुमच्यामध्ये टेस्टोस्टेरॉन कमी आहे!Â
  • एक लाळचाचणी: हे तुमच्या अधिवृक्क ग्रंथींद्वारे तयार होणारे हार्मोन्स मोजते. जर तुम्ही या ग्रंथींमधून पुरेसे कोर्टिसोल किंवा DHEA-S तयार करत नसाल, तर हे खराब आहाराच्या निवडीमुळे होणारी जास्त जळजळ दर्शवू शकते.

कमी इस्ट्रोजेन पातळीसाठी उपचार

जर तुमच्याकडे इस्ट्रोजेनची पातळी कमी असेल, तर यामुळे कमी इस्ट्रोजेनची लक्षणे दिसू शकतात. परंतु त्यांच्यावर उपचार करण्याचे अनेक मार्ग आहेत. हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपी (HRT) ही कमी इस्ट्रोजेन पातळी असलेल्या स्त्रियांसाठी सर्वात सामान्य उपचार आहे आणि कमी इस्ट्रोजेन लक्षणे जसे की गरम चमक आणि मूड बदलण्यास मदत करू शकते. एचआरटी अनेक प्रकारांमध्ये येते - गोळ्या, पॅचेस, क्रीम किंवा जेल दररोज त्वचेवर लावले जातात; महिन्यातून एकदा इंजेक्शन; किंवा योनीच्या अंगठ्या योनीमध्ये रात्रभर घालतात.

दुसरा पर्याय म्हणजे प्रोजेस्टेरॉन आणि टेस्टोस्टेरॉन यांसारख्या हार्मोन्सच्या तुमच्या शरीरातील उत्पादनाला लक्ष्य करणारी औषधे. हे उपचार तुमच्या नैसर्गिक संप्रेरक संतुलनावर जास्त परिणाम न करता कमी इस्ट्रोजेन लक्षणांपासून मुक्त होण्यास मदत करू शकतात - जर तुम्ही नैसर्गिकरित्या गर्भधारणेचा प्रयत्न करत असाल किंवा IUI (इंट्रायूटरिन इन्सेमिनेशन) सारख्या शस्त्रक्रियेसाठी किंवा रोपणांसाठी अद्याप तयार नसाल तर एक फायदा.

ओव्हुलेशनला प्रोत्साहन देणारी औषधे विचारात घेताना देखील उपयुक्त ठरू शकतातआयव्हीएफरस्त्याच्या खाली पर्याय.

अतिरिक्त वाचा: महिलांसाठी हार्मोन चाचण्याhttps://www.youtube.com/watch?v=HlEqih6iZ3A&list=PLh-MSyJ61CfXRAzYxhU2C4IzTrIz_2dE-&index=6

कमी एस्ट्रोजेनचा सामना करण्यासाठी आहार आणि जीवनशैली टिपा

ट्रान्स फॅट्स टाळा

मार्जरीन आणि इतर तळलेले किंवा बेक केलेल्या पदार्थांसह अनेक प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांमध्ये ट्रान्स फॅट्स आढळतात. ते फ्रेंच फ्राईज आणि हॅम्बर्गरसारख्या काही फास्ट-फूड आयटममध्ये देखील आढळतात. कमी इस्ट्रोजेन लक्षणे अनुभवू नये म्हणून त्यांना टाळणे शहाणपणाचे आहे.

जास्त भाज्या खा

भाजीपाला बोरॉन सारख्या इस्ट्रोजेन-बूस्टिंग फायटोएस्ट्रोजेन्सचा (वनस्पती इस्ट्रोजेन्स) चांगला स्रोत आहे; ते तुमच्या फायबरचे सेवन वाढवताना तुमचे हार्मोन्स संतुलित करण्यात मदत करू शकतात, ज्यामुळे बद्धकोष्ठता आणि कमी इस्ट्रोजेनची लक्षणे टाळण्यास मदत होते.

सोया उत्पादने खा

जर तुम्ही तुमची इस्ट्रोजेन पातळी नैसर्गिकरित्या वाढवण्याचा प्रयत्न करत असाल तर नियमितपणे अधिक सोया उत्पादने खा. 

मासे खा

संपूर्ण धान्य, काजू आणि बियांचा समावेश असलेल्या वैविध्यपूर्ण आहाराचा भाग म्हणून आठवड्यातून किमान दोनदा मासे खा.

अतिरिक्त वाचा:Âमहिलांसाठी सर्वोत्तम मल्टीविटामिन काय आहे

हे लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे की कमी इस्ट्रोजेन ही एक सामान्य समस्या आहे आणि इस्ट्रोजेनची पातळी वाढवण्यासाठी पावले उचलून तुमचे आरोग्य सुधारण्याचे अनेक मार्ग आहेत. तुम्हाला कमी इस्ट्रोजेनची लक्षणे आढळल्यास, त्यांचे निदान आणि शक्य तितक्या लवकर उपचार करणे चांगले.

आता, बजाज फिनसर्व्ह हेल्थ! च्या मदतीने तुम्ही ते स्वतः ऑनलाइन करू शकताडॉक्टरांचा सल्ला घ्यातुमच्या घरच्या आरामात आणि तुम्हाला आवश्यक असलेला सर्व सल्ला मिळवा. या ऑफरच्या सोयी आणि सुरक्षिततेसह, तुम्ही तुमच्या आरोग्याची सर्वोत्तम काळजी घेणे सुरू करू शकता!

प्रकाशित 24 Aug 2023शेवटचे अद्यतनित केले 24 Aug 2023
  1. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9929857/
  2. https://www.menopausenow.com/postmenopause/articles/how-do-hormone-levels-change-post-menopause
  3. https://www.medicalnewstoday.com/articles/321064#:~:text=Potential%20symptoms%20of%20low%20estrogen%20include%20irregular%20periods%2C,of%20the%20main%20hormones%20driving%20the%20menstrual%20cycle.

कृपया लक्षात घ्या की हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे आणि बजाज फिनसर्व्ह हेल्थ लिमिटेड (“BFHL”) कोणतीही जबाबदारी घेत नाही लेखक/समीक्षक/प्रवर्तकाने व्यक्त केलेले/दिलेले विचार/सल्ला/माहिती. हा लेख कोणत्याही वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय म्हणून विचारात घेऊ नये, निदान किंवा उपचार. नेहमी तुमच्या विश्वासू डॉक्टर/पात्र आरोग्य सेवेचा सल्ला घ्या आपल्या वैद्यकीय स्थितीचे मूल्यांकन करण्यासाठी व्यावसायिक. वरील लेखाचे पुनरावलोकन कोणत्याही माहितीसाठी किंवा कोणत्याही नुकसानीसाठी पात्र डॉक्टर आणि BFHL जबाबदार नाहीत कोणत्याही तृतीय पक्षाद्वारे प्रदान केलेल्या सेवा.

Dr. Vandana Parekh

यांनी वैद्यकीयदृष्ट्या पुनरावलोकन केले

Dr. Vandana Parekh

, MBBS 1 , Diploma in Obstetrics and Gynaecology 2

Dr. Vandana Parekh Is A Gynaecologist & Obstetrician Based In Thane, With An Experience Of Over 20 Years. She Has Completed Her MBBS And Diploma In Obstetrics & Gynaecology And Is Registered Under Maharashtra Medical Council.

article-banner

आरोग्य व्हिडिओ

background-banner-dweb
Mobile Frame
Download our app

Download the Bajaj Health App

Stay Up-to-date with Health Trends. Read latest blogs on health and wellness. Know More!

Get the link to download the app

+91
Google PlayApp store